Του Δημητρίου Καραμπερόπουλου*
Έρευνες που να δίνουν απαντήσεις στα ερωτήματα των ιστορικών συγγραφέων για το έργο του Ρήγα Βελεστινλή, είχαν να παρουσιασθούν εδώ και μερικές δεκαετίες. Τα τελευταία όμως χρόνια δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα ερευνών μας για τα αναζητούμενα πρότυπα, τα οποία ο Ρήγας χρησιμοποίησε για δύο του έργα, το «Φυσικής Απάνθισμα» και τη «Χάρτα της Ελλάδος», καθώς και για την πατρότητα της μετάφρασης των «Ολυμπίων» του Μεταστάσιο. Τα έργα αυτά του Ρήγα επανεκδόθηκαν από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα με επιμέλειά μας και την προσθήκη, για πρώτη φορά, ευρετηρίου ονομάτων προσώπων, τόπων και πραγμάτων. Ακόμη εκδόθηκαν και άλλες μελέτες που δίνουν απάντηση σε ερωτήματα σχετικά με το όνομα και την καταγωγή του Ρήγα[1], την επαναστατική του φυσιογνωμία, το επαναστατικό του σχέδιο, την άδικη κρίση του Ιω. Φιλήμονος για τον Ρήγα[2] κ. ά. Οι νέες αυτές έρευνες συμβάλλουν αποφασιστικά στην κατανόηση του διαφωτιστικού και επαναστατικού έργου του Ρήγα.
Α΄. Ένα πρότυπο του βιβλίου Φυσικής απάνθισμα
Ο Ρήγας κατά την πρώτη μετάβασή του στη Βιέννη το 1790 τύπωσε το διαφωτιστικό του βιβλίο «Φυσικής απάνθισμα»[3]. Στον τίτλο του βιβλίου γράφει ότι απανθίζει γερμανικά και γαλλικά βιβλία για τη συγγραφή αυτή, «Φυσικής απάνθισμα δια τους αγχίνους και φιλομαθείς ΄Ελληνας, εκ της Γερμανικής και Γαλλικής διαλέκτου ερρανισθέν». Όμως το ερώτημα ποία βιβλία είχε χρησιμοποιήσει από τη γερμανική ή τη γαλλική γλώσσα απασχόλησε τους μελετητές του Ρήγα, οι οποίοι σχετικά με τις πηγές και τα πρότυπα του βιβλίου σημειώνουν ότι θα είναι δύσκολο να βρεθεί μία πηγή, ένα πρότυπο του «Φυσικής απάνθισμα» και τούτο διότι, όπως τονίζουν, ήταν εράνισμα από διάφορα βιβλία.
Χαρακτηριστικά ο Λέανδρος Βρανούσης[4] στο μνημειώδες βιβλίο του για τον Ρήγα σημειώνει ότι «Πηγές και πρότυπα της «Φυσικής «του Ρήγα είναι δύσκολο να βρεθούν και να καθορισθούν. Δε μεταφράζει άλλωστε αυτούσιο ξένο έργο, αλλά μονάχα ΄έρανίζεται΄, τα στοιχεία που θα του χρειασθούν». Επίσης ο Απόστολος Δασκαλάκης[5] στο βιβλίο του καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «δεν είναι δυνατόν να...
